Badania nad znaczeniem zabawy w rozwoju dzieci

W zależności od kultury dzieci uczą się różnych umiejętności poprzez zabawę. Zabawa socjodramatyczna polega na tym, że dzieci odgrywają role dorosłych, obserwując ich działania. Obszerne badania nad zabawą zwierząt sugerują, że funkcją zabawy jest budowanie prospołecznego mózgu, który może skutecznie współdziałać z innymi.

Panksepp J. Affective Neuroscience: The Foundations of Human and Animal Emotions. 1st ed. New York, NY: Oxford University Press; 1998

Umiejętności społeczne, które są częścią nauki przez zabawę, umożliwiają dzieciom słuchanie wskazówek, skupienie uwagi, rozwiązywanie konfliktów za pomocą słów i koncentrację na zadaniu bez stałego nadzoru.

Diamond A, Barnett WS, Thomas J, Munro S. Program
Przedszkolny poprawia kontrolę poznawczą.
Science. 2007;318(5855):1387–1388

Badania nad uczeniem się dzieci wskazują, że rozwija się ono szczególnie, gdy dzieci mają pewną sprawczość w tym procesie.

Hirsh-Pasek K, Zosh JM, Golinkoff RM, Gray JH, Robb
MB, Kaufman J. Umieszczanie edukacji w aplikacjach "edukacyjnych": lekcje z nauki uczenia się. Psychol Sci Public Interest. 2015;16(1):3-34

Zabawa jest częścią naszego ewolucyjnego dziedzictwa, występuje u szerokiego spektrum gatunków. Ma fundamentalne znaczenie dla zdrowia. Daje możliwość ćwiczenia i doskonalenia umiejętności potrzebnych do życia w złożonym świecie.

Toub TS, Rajan V, Golinkoff R, Hirsh-Pasek K. Zabawne uczenie się: rozwiązanie dychotomii zabawy i nauki. In: Berch D,Geary D, eds. Evolutionary Perspectives on Education and Child Development. New York, NY: Springer; 2016:117-145

Uczenie się we wczesnym dzieciństwie łączy zabawowe odkrywanie z rozwojem społeczno-emocjonalnym. Wykazano, że dzieci bawiące się zabawkami, zachowują się jak naukowcy i uczą się, patrząc i słuchając osób wokół nich.

Gopnik A. Co wiedzą niemowlęta. New York Times. 2016;(July 31):4
Gopnik A, Meltzoff AN, Kuhl PK. The Scientist in the Crib. 1st ed. New York, NY: William Morrow and Co; 1999

Skuteczne programy edukacyjne to te, które zachęcają do nauki poprzez zabawę, w której dzieci są aktywnie zaangażowane w odkrywanie znaczenia.

Hirsh-Pasek K, Golinkoff RM, Berk L, Singer DG. Mandat za zabawę Learning in Preschool. New York, NY: Oxford University Press; 2009

Wyniki przeniesione z badań nad zwierzętami, sugerują, że kierowana rywalizacja w formie baraszkowania (z ang. rough-and-tumble play) umożliwia zarówno doświadczenie wygranej jak i uczenie się przegrywania z wdziękiem.

Pellis SM, Pellis VC. Walka szczurów w perspektywie porównawczej: schemat analiz neurobehawioralnych. Neurosci Biobehav Rev. 1998;23(1):87-101

W krajach, gdzie szkoły oferują przerwy na swobodną zabawę, dzieci osiągają większy sukces akademicki w późniejszym wieku.

Pelligrini AD, Holmes RM. Rola przerw w szkole podstawowej. W: Singer D, GolinkoffR, Hirsh-Pasek K, eds. Zabawa = Nauka: Jak zabawa motywuje i wzmacnia rozwój poznawczy i społeczno-emocjonalny dzieci. New York, NY: Oxford University Press; 2006

Interakcja opiekun-niemowlę to najwcześniejsza forma zabawy, znana jako dostrojenie.

Stern D. The Interpersonal World of the Infant: A View
From Psychoanalysis and Developmental Psychology.
New York, NY: Basic Books; 1980

Baraszkowanie (ang. rough-and-tumble play) jest podobne do zabawy obserwowanej u zwierząt, która umożliwia dzieciom podejmowanie ryzyka w stosunkowo bezpiecznym środowisku, co sprzyja rozwojowi umiejętności komunikacji, negocjacji, emocjonalnej regulacji oraz rozwojowi inteligencji emocjonalnej.

Burghardt GM. The Genesis of Animal Play: Testing the Limits, 1st ed. Cambridge, MA: MIT Press; 2005
Pellis SM, Pellis VC, Bell HC. Funkcja zabawy w rozwoju mózgu społecznego. Am J Play. 2010;2:278-296

Swobodna zabawa ma kluczowe znaczenie dla eksploracji świata przez dzieci i rozwoju świadomości własnych preferencji i zainteresowań.

Hirsh-Pasek K, Golinkoff RM, Berk L, Singer DG. Mandat za zabawę. Learning in Preschool. New York, NY: Oxford University Press; 2009

Fisher KR, Hirsh-Pasek K, Golinkoff RM, Gryfe SG. Koncepcyjny rozłam? Postrzeganie zabawy przez rodziców i ekspertów w XXI wieku. J Appl Dev Psychol. 2008;29:305-316

Jaak Panksepp, neurobiolog i psycholog, który intensywnie badał neurologiczne podstawy emocji u zwierząt, sugeruje, że zabawa jest jednym z 7 wrodzonych systemów emocjonalnych w śródmózgowiu.

Burgdorf J, Panksepp J. , Neurobiologia pozytywnych emocji. Neurosci Biobehav Rev. 2006;30(2):173-187

Badacze porównali przedszkolaki bawiące się samodzielnie klockami z przedszkolakami oglądającymi nagrania Baby Einstein. Wykazali, że dzieci bawiące się samodzielnie klockami rozwinęły lepsze umiejętności językowe i poznawcze niż ich rówieśnicy oglądający filmy.

Anderson DR, Pempek TA. Telewizja i bardzo małe dzieci. Am Behav Sci. 2005;48(5):505-522.

Czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego (BDNF) wspiera przetrwanie istniejących neuronów oraz pobudza wzrost i różnicowanie nowych neuronów i synaps. Wiadomo, że ma to istotne znaczenie dla pamięci długotrwałej i uczenia się społecznego. Zabawa stymuluje produkcję BDNF w RNA ciała migdałowatego, grzbietowo-bocznej korze czołowej, hipokampie i mostach.

Gordon NS, Burke S, Akil H, Watson SJ, Panksepp J. Społecznie indukowane "zapłodnienie" mózgu: zabawa promuje transkrypcję czynnika neurotroficznego pochodzącego z mózgu w ciele migdałowatym i grzbietowo-bocznej korze czołowej u młodych szczurów. Neurosci Lett.2003;341(1):17-20

Huber R, Tononi G, Cirelli C. Zachowanie eksploracyjne, korowa ekspresja BDNF i homeostaza snu. Sleep.2007;30(2):129-139

Analizy ekspresji genów wskazują, że aktywność około jednej trzeciej z 1200 genów w przednich i tylnych obszarach kory mózgowej jest znacząco modyfikowana przez zabawę w ciągu godziny, po 30-minutowej sesji zabawy.

Gordon NS, Kollack-Walker S, Akil H, Panksepp J. Ekspresja aktywacji genu c-fos podczas szorstkiej zabawy u młodych szczurów. Brain Res Bull. 2002;57(5):651-659

Zabawa, zwłaszcza gdy towarzyszy jej troskliwa opieka, może pośrednio wpływać na funkcjonowanie mózgu poprzez modulowanie lub buforowanie przeciwności losu i zmniejszanie toksycznego stresu do poziomu, który jest bardziej kompatybilny z radzeniem sobie ze stresem i odpornością psychiczną.

Garner AS, Shonkoff JP, Siegel BS, et al; Komitet ds. Psychospołecznych Aspektów Zdrowia Dziecka i Rodziny; Komitet ds. Wczesnego Dzieciństwa,Adopcji i Opieki nad Osobami Uzależnionymi; Sekcja ds. Pediatria behawioralna. Przeciwności losu we wczesnym dzieciństwie, toksyczny stres i rola pediatry: przekładanie nauki o rozwoju na zdrowie przez całe życie. Pediatrics. 2012;129(1).

Dostępny pod adresem: www.pediatrics.org/cgi/content/full/129/1/e224

U dzieci zabawa zwykle zwiększa ciekawość, która ułatwia zapamiętywanie i uczenie się. Podczas stanów wysokiej ciekawości wyniki funkcjonalnego rezonansu magnetycznego wykazały zwiększoną aktywność u zdrowych ludzi w wieku 20 lat w śródmózgowiu i jądrze półleżącym oraz funkcjonalną łączność z hipokampem, co wzmacnia powiązania między wewnętrzną motywacją a uczeniem się zależnym od hipokampa.

Gruber MJ, Gelman BD, Ranganath C. Stany ciekawości modulują uczenie się zależne od hipokampa poprzez obwód dopaminergiczny. Neuron. 2014;84(2):486-496

Zabawa pomaga dzieciom radzić sobie ze stresem. Kiedy dzieci w wieku od 3 do 4 lat, które były zaniepokojone wejściem do przedszkola, zostały losowo przydzielone do zabawy z zabawkami lub rówieśnikami przez 15 minut, w porównaniu ze  słuchaniem nauczyciela czytającego przez 15 minut. Grupa zabawowa wykazała dwukrotny spadek lęku po interwencji.

Wenner M. Poważna potrzeba zabawy. Sci Am Mind. 2009;20(1):22-29

Barnett LA. Notatka z badań: rozwiązywanie stresu przez małe dzieci poprzez zabawę. J Child Psychol Psychiatry. 1984;25(3):477-483

W jednym z badań dzieci w wieku przedszkolnym z zachowaniami destrukcyjnymi, które angażowały się z nauczycielami w całoroczną sesję zabawy 1 na 1, mającą na celu wspieranie ciepłych, opiekuńczych relacji (pozwalających dzieciom w prowadzeniu, opowiadanie na głos o zachowaniu dzieci i omawianie emocji dzieci podczas zabawy), wykazały obniżony poziom stresu kortyzolu w ślinie w ciągu dnia i lepsze zachowanie w porównaniu z dziećmi z grupy kontrolnej.

Hatfield BE, Williford AP. Wzorce kortyzolu u małych dzieci wykazujących destrukcyjne zachowanie: powiązania z Interwencja skoncentrowana na relacji nauczyciel-dziecko. Prev Sci. 2017;18(1):40-49

Korzyści płynące z zabawy są rozległe i dobrze udokumentowane. Obejmują poprawę w zakresie funkcji wykonawczych, języka, wczesnych umiejętności matematycznych (liczenia i pojęć przestrzennych), rozwoju społecznego, relacji z rówieśnikami, rozwoju fizycznego i zdrowia oraz zwiększone poczucie sprawczości.

Bodrova E, Germeroth C, Leong DJ. Zabawa i samoregulacja: lekcje od Wygotskiego. Am J Play. 2013;6(1):111-123

Lewis V, Boucher J, Lupton L, Watson S. Związki między zabawą symboliczną, zabawą funkcjonalną, zdolnościami werbalnymi i niewerbalnymi u małych dzieci. Int J Lang Commun Disord. 2000;35(1):117-127

Pellis SM, Pellis VC. The Playful Brain: Venturing to the Limits of Neuroscience. Oxford, Wielka Brytania: Oneworld Publications; 2009

W obecności przeciwności losu w dzieciństwie rola zabawy staje się jeszcze ważniejsza, ponieważ wzajemna radość i wspólne dostrojenie, których rodzice i dzieci mogą doświadczyć podczas zabawy, obniżają reakcję organizmu na stres.

Atkinson L, Jamieson B, Khoury J, Ludmer J, Gonzalez A. Fizjologia stresu w niemowlęctwie i wczesnym dzieciństwie: elastyczność, dostrojenie i koordynacja kortyzolu. J Neuroendocrinol. 2016;28(8)

Laurent HK, Harold GT, Leve L,Shelton KH, Van Goozen SH. Zrozumienie rozwoju regulacji stresu u niemowląt. Dev Psychopathol. 2016;  28(4, p.2):1431-1440

Możliwości zaangażowania rówieśników poprzez zabawę kultywują zdolność do negocjacji. Zabawa rówieśnicza zazwyczaj wiąże się z rozwiązywaniem problemów dotyczących zasad gry, co wymaga negocjacji i współpracy. Poprzez te spotkania dzieci uczą się korzystać z bardziej wyrafinowany język podczas gry z rówieśnikami.

Sutherland SL, Friedman O. Udawanie może być naprawdę nauką: dzieci wykorzystują udawaną zabawę jako źródło zdobywania wiedzy ogólnej. Dev Psychol. 2013;49(9):1660-1668

Kiedy bawiąc się przedmiotami pod minimalnym kierunkiem dorosłych, dzieci w wieku przedszkolnym wymieniły średnio 3 razy więcej niestandardowych zastosowań przedmiotu w porównaniu z dziećmi, które otrzymały szczegółowe instrukcje.

Dansky JL, Silverman I. Wpływ zabawy na płynność asocjacyjną u dzieci i młodzieży. dzieci w wieku przedszkolnym. Dev  Psychol. 1973;9(1):38-43

Randomizowane próby zabawy fizycznej u dzieci w wieku od 7 do 9 lat wykazały zwiększone hamowanie uwagi, elastyczność poznawczą i funkcjonowanie mózgu, które wskazywały na zwiększoną kontrolę wykonawczą.

Hillman CH, Pontifex MB, Castelli DM, et al. Wpływ randomizowanego, kontrolowanego badania FITkids na kontrolę wykonawczą i funkcjonowanie mózgu. Pediatrics. 2014;134(4). Dostępne pod adresem: www.pediatrics.org/cgi/content/full/134/4/e1063.

Zabawa w udawanie wspiera samoregulację, ponieważ wymaga współpracy w zakresie wyimaginowanego świata, zgody na udawane oraz dostosowania do ról, co poprawia zdolność do refleksji na temat hipotetycznych zdarzeń.

Buchsbaum D, Bridgers S, Skolnick Weisberg D, Gopnik A. The power of possibility: causal learning, rozumowanie kontrfaktyczne i zabawa w udawanie. Philos Trans R Soc Long B Biol Sci. 2012;367(1599):2202-2212

Carlson SM, White RE, Davis-Unger AC. Dowody na związek między funkcjami wykonawczymi a reprezentacją udawania u dzieci w wieku przedszkolnym. Cogn Dev. 2014;29:1-16

Zabawa zmniejsza stres, zmęczenie, urazy i depresję oraz zwiększa zakres ruchu, zwinność, koordynację, równowagę i elastyczność.

Goldstein J. Zabawa w rozwoju, zdrowiu i dobrym samopoczuciu dzieci: technologia i zabawa. W: Pellegrini DA, ed. Oxford Handbook of the Development of Play. New York, NY: Oxford University Press; 2011

Jedno z badań wykazało, że pozytywne aktywności rodzicielskie, takie jak zabawa i wspólne czytanie, powodują spadek doświadczania rodzicielskiego stresu i wzmocnienie relacji rodzic-dziecko.

Cates CB, Weisleder A, Dreyer BP, et al. Wykorzystanie opieki zdrowotnej do promowania wrażliwego rodzicielstwa: wpływ Video Interaction Project na stres rodzicielski. J Child Fam Stud. 2016;25(3):827-835

Weisleder A, Cates CB, Dreyer BP, et al. Czytanie to nie tylko język: promowanie stymulacji poznawczej poprawia również rozwój społeczno-emocjonalny. W: Pediatric Academic Societies Annual Conference; 30 kwietnia - 4 maja 2016; Baltimore, MD

Zabawa nie tylko zapewnia możliwości rozwijania ciekawości dzieci, umiejętności samoregulacji, rozwój języka i wyobraźni, ale także promuje wzajemne interakcje diadyczne między dziećmi i rodzicami, co jest kluczowym elementem zdrowych relacji.

Brazelton TB, Yogman M, Als H, Tronick E. Niemowlę jako centrum wzajemności w rodzinie. In: Lewis M, Rosenblum L, eds. The Child and Its Family. New York, NY: Plenum; 1980

Sukces w późniejszym życiu może być związany z doświadczeniem zabawy w dzieciństwie, która kultywowała kreatywność, rozwiązywanie problemów, pracę zespołową, elastyczność i innowacje.

Lieber R. Dlaczego planowanie zabawy zasługuje na poważną refleksję. New York Times. 2016;(January 2):B1

Fałszywa dychotomia między zabawą a formalną nauką jest obecnie kwestionowana przez wielu reformatorów edukacji. Uznają oni wartość uczenia się przez zabawę lub zabawy kierowanej, która łączy mocne strony obu podejść i może przyczynić do poprawy funkcji wykonawczych.

Sobel DM, Sommerville JA. Znaczenie odkrywania w przyczynowym uczeniu się dzieci na podstawie interwencji. Front Psychol. 2010;1:176

Golinkoff R, Hirsh-Pasek K. Becoming Brilliant: Co nauka mówi nam o wychowywaniu  dzieci odnoszących sukcesy. Washington, DC: APA Press; 2016

Dzieci, które angażowały się aktywnie w zabawę przez 1 godzinę dziennie wykazywały się większą kreatywnością i umiejętnością wielozadaniowości.

Mather JA, Anderson RC.Eksploracja, zabawa i habituacja u ośmiornic (Octopus dofleini). J Comp Psychol. 1999;113(3):333-338